काठमाडौं । भोटेकोसी नदीमा आएको विनाशकारी बाढी र विभिन्न स्थानमा गएको पहिरोका कारण नेपालको आपूर्ति शृंखला प्रभावित भएको छ। चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा कच्चा पदार्थ, तयारी पोसाक, फलफूल तथा अन्य उपभोग्य वस्तु बोकेका सयौँ कन्टेनर सडकमा रोकिएका छन्।
व्यवसायीका अनुसार प्राकृतिक विपत्तिका कारण बजारको मागसमेत घटेको छ। जनधनको ठूलो क्षतिका कारण उपभोक्ताको उत्साह कम हुँदा दसैँ–तिहारलगायतका चाडपर्वको व्यापार प्रभावित हुने उनीहरूको आकलन छ।
नेपाल तयारी पोसाक उद्योग संघका अध्यक्ष पशुपतिदेव पाण्डेका अनुसार केरुङ नाकामा मात्रै करिब २०० देखि ३०० कन्टेनर रोकिएका छन्। तीमध्ये करिब २० देखि ३० कन्टेनरमा लत्ताकपडा तथा औद्योगिक कच्चा पदार्थ रहेको अनुमान छ। बाढीपहिरोका कारण केही कन्टेनर बगेको हुनसक्ने र धेरै कन्टेनर वैकल्पिक बाटोबाट ‘डाइभर्ट’ गर्नुपरेको उनले बताए।
लामो तथा वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्दा ढुवानी लागत बढ्ने भएकाले त्यसको असर वस्तुको मूल्यमा पर्न सक्ने व्यवसायीहरूको भनाइ छ। उत्पादन र निर्यातमा समेत केही समय असर पर्न सक्ने उनीहरू बताउँछन्।
नेपाल चीन उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष त्रिभुवनधर तुलाधरका अनुसार नाकामा लसुन, स्याउ, अन्य फलफूल, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, खाद्यान्न, लत्ताकपडा, माछा–मासु तथा विद्युतीय सामग्री बोकेका ठूलो संख्याका कन्टेनर प्रभावित भएका छन्। आपूर्ति प्रभावित हुँदा स्याउको मूल्य प्रतिकिलो ५० देखि १०० रुपैयाँसम्म बढेको उनले बताए।
तरकारी र फलफूलको मूल्यमा ठूलो उतारचढाव
बाढीपहिरोका कारण आपूर्ति प्रभावित भइरहेका बेला केही दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ।
कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिको थोक मूल्य तथ्यांकअनुसार गत वर्ष भदौ १८ को तुलनामा कागतीको मूल्य १७७.७८ प्रतिशतले बढेर प्रतिकिलो ३७५ रुपैयाँ पुगेको छ। भारतीय प्याजको मूल्य १५४.८७ प्रतिशतले बढेर प्रतिकिलो ९५ रुपैयाँ ८३ पैसा पुगेको छ।
यस्तै, केरा प्रतिदर्जन १२० रुपैयाँबाट बढेर २७५ रुपैयाँ पुगेको छ। अदुवाको मूल्य ९५.५६ प्रतिशतले बढेर प्रतिकिलो २२० रुपैयाँ पुगेको छ। हरियो अकबरे खुर्सानीको मूल्य पनि ४३.६८ प्रतिशतले बढेर प्रतिकिलो २५० रुपैयाँ पुगेको छ।
ताजा माछा तथा अन्य केही उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा समेत वृद्धि भएको छ।
कालीमाटीमा आपूर्ति घटेन, तर मागमा कमी
कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिका प्रवक्ता विनय श्रेष्ठका अनुसार सडक अवरोधका बाबजुद वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गरेर दैनिक ६५० देखि ७०० टनसम्म तरकारी तथा फलफूल बजारमा भित्रिइरहेको छ।
रसुवा, नुवाकोट र त्रिशूली क्षेत्रबाट आउने सामानमा प्रभाव परे पनि समग्र आपूर्तिमा ठूलो कमी नआएको उनको भनाइ छ। तर, बजारमा सामान थुप्रिने र बाहिर पठाउन नसक्ने अवस्था सिर्जना हुँदा व्यापारीहरू समस्यामा परेका छन्।
ग्यास अभाव, उत्सव तथा कार्यक्रम स्थगित हुनु र प्रमुख राजमार्ग अवरुद्ध हुँदा होटल, रेस्टुरेन्ट तथा अन्य क्षेत्रमा माग घटेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ। छिट्टै बिग्रने फलफूल तथा तरकारी बिक्री नहुने डरले व्यापारीहरूले मूल्य घटाएरसमेत सामान बेच्नुपर्ने अवस्था आएको बताएका छन्।
आपूर्ति शृंखला व्यवस्थित गर्न सरकारलाई दबाब
राष्ट्रिय उपभोक्ता मञ्चका अध्यक्ष प्रेमलाल महर्जनले पृथ्वी राजमार्गलगायत प्रमुख सडकमा भएको क्षतिले देशकै आपूर्ति प्रणालीमा गम्भीर असर पारेको बताएका छन्।
वैकल्पिक तथा लामो बाटो प्रयोग गर्दा ढुवानी खर्च बढेकाले त्यसको प्रत्यक्ष असर उपभोक्ता मूल्यमा पर्न थालेको उनको भनाइ छ। दसैँ–तिहारजस्ता ठूला चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा सरकारले तत्काल आपूर्ति प्रणाली सुचारु गर्न विशेष संयन्त्र बनाएर काम गर्नुपर्ने उनले सुझाव दिएका छन्।
उपभोक्ता अधिकार अनुसन्धान मञ्चका अध्यक्ष माधव तिमिल्सिनाले पनि विपत्तिका कारण यसपटक आपूर्ति शृंखला थप चुनौतीपूर्ण बनेको बताएका छन्। अत्यावश्यक वस्तुको पर्याप्त मौज्दात र वैकल्पिक आपूर्ति मार्गको व्यवस्था गर्न नसके आगामी दिनमा उपभोक्ताले थप मूल्यवृद्धिको सामना गर्नुपर्ने उनको चेतावनी छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको वार्षिक तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा घिऊ तथा तेल, फलफूल, कपडा तथा जुत्ता–चप्पल, शिक्षा र यातायातलगायतका वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा वृद्धि भएको छ। त्यसमाथि बाढीपहिरोका कारण आपूर्ति लागत बढेकाले आगामी चाडपर्वमा बजार मूल्य थप प्रभावित हुनसक्ने देखिएको छ।
