काठमाडौं । होर्मुज क्षेत्रमा अमेरिका र इरानबीच सैन्य तनाव पुनः बढिरहेका बेला चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ इजिप्टको राजधानी कायरो पुगेका छन्। बाहिरबाट सामान्य कूटनीतिक भ्रमणजस्तो देखिए पनि भ्रमणको समयलाई निकै महत्वपूर्ण मानिएको छ।
एसोसिएटेड प्रेस (एपी)का अनुसार युद्धका कारण होर्मुज जलमार्गबाट हुने व्यापारिक गतिविधि गम्भीर रूपमा प्रभावित भएको छ। मंगलबार उक्त जलमार्गबाट चारवटा मात्रै मालवाहक जहाज गुज्रिएका थिए, जबकि पछिल्लो १० दिनको दैनिक औसत १३ वटा थियो।
यस्तो अवस्थामा चीनले विश्वको अर्को महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग स्वेज नहर रहेको इजिप्टसँग सम्बन्ध थप मजबुत बनाउन खोजिरहेको विश्लेषण गरिएको छ। स्वेज नहरले एसिया, मध्यपूर्व र युरोपलाई जोड्ने भएकाले होर्मुजमा अवरोध हुँदा यसको रणनीतिक महत्व अझ बढेको छ।
करिब एक दशकपछि इजिप्ट पुगेका राष्ट्रपति सीको भ्रमणलाई पुरानो मित्रता नवीकरणमा मात्र सीमित नभएको विश्लेषण गरिएको छ। पछिल्ला वर्षमा इजिप्टले अमेरिकासँगको रणनीतिक सम्बन्ध कायम राख्दै चीन, रुसलगायत अन्य शक्तिसँग पनि सम्बन्ध विस्तार गर्दै आएको छ।
एपीका अनुसार चीन र इजिप्टबीचको द्विपक्षीय व्यापार करिब २१ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। स्वेज नहर आर्थिक क्षेत्रलगायत विभिन्न पूर्वाधार परियोजनामा चिनियाँ लगानीसमेत बढिरहेको छ।
अमेरिका मध्यपूर्वमा सैन्य शक्तिमार्फत इरानलाई रोक्न केन्द्रित भइरहेका बेला चीनले भने लगानी, पूर्वाधार, कूटनीति र साझेदारीमार्फत आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।
गत अगस्टमा चीन र इजिप्टले पहिलोपटक संयुक्त हवाई सैन्य अभ्याससमेत गरेका थिए। अभ्यासमा चिनियाँ जे–१६ र इजिप्टका राफेल लडाकु विमान सहभागी भएका थिए। यसले दुई देशबीचको सहकार्य पूर्वाधार र व्यापारबाट सैन्य क्षेत्रमा समेत विस्तार हुँदै गएको संकेत गरेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।
इजिप्ट अरब जगतको महत्वपूर्ण केन्द्र, अफ्रिकाको प्रवेशद्वार तथा ब्रिक्स सदस्य राष्ट्रसमेत हो। चीनले इजिप्टलाई मध्यपूर्व र अफ्रिकामा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण साझेदारका रूपमा हेरेको विश्लेषण गरिएको छ।
यसअघि चीनले इरान र साउदी अरेबियाबीच कूटनीतिक सम्बन्ध पुनःस्थापनामा मध्यस्थता गर्दै मध्यपूर्वमा आफ्नो कूटनीतिक भूमिका बढाएको थियो। रोयटर्सका अनुसार इजिप्टले पनि अमेरिकी सैन्य सहायता लिँदै चीन, रुस र युरोपसँग सम्बन्ध विस्तार गरेर आफ्ना विकल्प खुला राखेको छ।
यद्यपि चीनले मध्यपूर्वमा अमेरिकालाई पूर्ण रूपमा विस्थापित गरिसकेको अवस्था भने होइन। तर पछिल्ला घटनाक्रमले मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलन र भू–राजनीतिक समीकरण तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको संकेत गरेको विश्लेषण गरिएको छ।
प्रकाशित मिति: बुधबार, भदौ १७, २०८३
