बर्दिबास । धान बालीमा रोगको संक्रमण बढेपछि महोत्तरीसहित मधेस प्रदेशका किसान चिन्तित बनेका छन्। धानमा बाला लाग्ने समयमा विभिन्न रोग तथा किराको प्रकोप बढेपछि किसान समस्यामा परेका हुन्।
धानको पातमा राते रोग लागेर सुक्ने तथा घोगामा गबरा रोगको संक्रमण देखिएपछि किसान हैरान भएका छन्।
महोत्तरीको बर्दिबास नगरपालिका–३ माथिल्लो पाटुका प्रेमबहादुर माझी धानमा रोग लागेपछि चिन्तित छन्। उनका अनुसार यो समस्या आफूमा मात्र नभई तराई–मधेसका धेरै किसानले भोगिरहेका छन्। तर, रोग नियन्त्रणका लागि सरकारी निकायबाट प्रभावकारी पहल नभएको किसानको गुनासो छ।
पौने ४ लाख हेक्टरमा धान खेती
मधेस प्रदेशमा यस वर्ष ३ लाख ७३ हजार ६९३ हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती गरिएको छ। धान खेतीका लागि योग्य कुल ३ लाख ८२ हजार ४३३ हेक्टरमध्ये ९७.७१ प्रतिशत क्षेत्रफलमा रोपाइँ भएको कृषि विकास निर्देशनालय नक्टाझिज, धनुषाले जनाएको छ।
रासायनिक मल, उन्नत बीउ, सिँचाइ, कामदार अभाव र बढ्दो लागतको मार खेपेर खेती गरेका किसान अहिले रोगको संक्रमणले थप तनावमा परेको बिजलपुराका किसान रामप्रकाश महतोले बताए।
कतिपय किसानले रोग नियन्त्रणका लागि कीटनाशक औषधि छर्किन थालेका छन् भने कतिपय किसान भने कुन औषधि प्रयोग गर्ने भन्ने अन्योलमा छन्।
पाटु क्षेत्रमा मात्रै करिब २ सय बिघामा धान खेती गरिएको छ। तल्लो पाटु, माथिल्लो पाटु, माझीडाँडा, दमार, सीमलबोटे, काँकरभित्ता, पाटुचोक र घारीटोलका किसानले यहाँ धान खेती गरेका छन्।
सिँचाइको समस्या झेलिरहेका किसानलाई अहिले किराको प्रकोपले थप समस्या पारेको छ। प्रेमबहादुरका छिमेकी टिकामाया विश्वकर्मा पनि धानमा बढ्दो किराको प्रकोपबाट निराश छन्। उनले कीटनाशक औषधि छर्कने तयारी गरेकी छन्।
किसानले रातदिन मेहनत गरेर हरियाली बनाएको खेतमा रोगको संक्रमण बढ्दै गएपछि लगानी डुब्ने चिन्ता बढेको उनीहरूको भनाइ छ।
हराउँदै किसानको खुशी
टिकामायाकी छिमेकी सुमिन्त्रा भुजेल पनि धान खेती गर्दै आएकी छन्। उनको ९ कठ्ठा पाखोबारी छ, जहाँ सिँचाइ सुविधा छैन। अन्य बाली लगाउँदा बाँदरले नोक्सान गर्ने भएकाले उनले चार कठ्ठा बटैयामा लिएर धान खेती गरेकी छन्। खोरमा दुईवटा बंगुरसमेत पालेकी उनी पनि धानमा लागेको रोगका कारण चिन्तित छन्।
किसानले निर्वाचनका बेला मात्रै नेताहरू गाउँमा आउने र त्यसपछि किसानको समस्या बुझ्न कोही नआउने गुनासो गरेका छन्।
अर्की किसान विमला कार्कीले यस वर्ष रातु नदीमा आएको बाढीले कुलोको मुहान बगाएपछि पटकपटक सिँचाइको समस्या भोग्नुपरेको बताइन्।
पाटुको फाँटमा बारी कुलो, मूल कुलो, सीमबोटे कुलो र बगर कुलोमार्फत सिँचाइको व्यवस्था गरिएको छ। रातु नदीको पूर्वतर्फ तुलसी र पश्चिमतर्फ पाटुको फाँटमा सयौँ बिघामा धान खेती गरिएको छ। अहिले ती क्षेत्रमा किराको प्रकोप बढेको किसानले बताएका छन्।
बर्दिबास–३ का वडाध्यक्ष विराट विष्टले धानमा रोग लागेकोबारे जानकारी आएको बताए। नगरपालिकाको कृषि शाखासँग समन्वय गरी किसानलाई प्राविधिक सल्लाह उपलब्ध गराउने उनले बताए।
बर्दिबास नगरपालिकाको कृषि विकास शाखाकी कृषि अधिकृत वर्षा सुवेदीले धानमा लागेको रोगबारे अध्ययन गर्न खेतमै पुग्ने तयारी भइरहेको जानकारी दिइन्।
बढ्यो रोग, उत्पादन प्रभावित हुने चिन्ता
मधेस प्रदेशका आठवटै जिल्लामा धान बालीमा रोगको संक्रमण बढेको बाली संरक्षण प्रयोगशाला सिरहाका प्रमुख कोमल रिजालले बताए। उनका अनुसार धानमा ढुसी, ब्याक्टेरिया तथा विभिन्न किराको संक्रमण बढेको छ।
किराको प्रकोप बढेसँगै धानको उत्पादनमा समेत कमी आउन सक्ने कृषि विज्ञ बाणिकराज काफ्लेले बताए। यसले मधेस प्रदेशको समग्र अन्न उत्पादन प्रभावित हुन सक्ने उनको भनाइ छ।
प्रकाशित मिति: बुधबार, असोज ७, २०८३
